Giữa hàng loạt cái tên nợ thuế hàng trăm, hàng nghìn tỷ đồng vừa được cơ quan thuế TP.HCM công bố, không ít người bất ngờ khi phát hiện trong danh sách ấy còn có cả những khoản nợ chỉ vài đồng.
Một chi nhánh doanh nghiệp đồ gỗ mỹ nghệ nợ 2 đồng, một công ty tư vấn xây dựng nợ 5 đồng – những con số tưởng như đùa nhưng lại hoàn toàn có thật, và đều được liệt kê trang trọng bên cạnh những khoản nợ lên tới hàng nghìn tỷ.
Câu chuyện này đặt ra một câu hỏi mà rất nhiều người, kể cả những người từng làm kinh doanh lâu năm, chưa từng nghĩ tới: tại sao pháp luật về thuế lại không có một ngưỡng tối thiểu nào để loại trừ những khoản nợ quá nhỏ, và quy định công khai, cưỡng chế, xóa nợ thực chất vận hành ra sao?
Toàn cảnh danh sách nợ thuế TP.HCM
Theo công bố mới nhất, cơ quan thuế TP.HCM đã đưa ra danh sách các doanh nghiệp còn nợ thuế tính đến tháng 2 năm 2026, với tổng số tiền nợ lên đến hơn 12.412 tỷ đồng. Đây là một con số khổng lồ, phản ánh áp lực không nhỏ trong công tác thu ngân sách tại một trong những địa phương có quy mô kinh tế lớn nhất cả nước.
Ở nhóm dẫn đầu danh sách, có 15 doanh nghiệp đang nợ thuế với số tiền dao động từ trên 100 tỷ đồng cho đến hơn 2.000 tỷ đồng mỗi doanh nghiệp.
Trong số này, Công ty Liên doanh Vũng Tàu Paradise đứng đầu bảng với khoản nợ 2.066 tỷ đồng. Tiếp theo là Công ty Lọc hóa dầu Nam Việt với 1.828 tỷ đồng, Công ty Golden Hill nợ 1.568 tỷ đồng, Công ty Manequins Đông Á nợ 846 tỷ đồng, và Công ty Cơ khí Ngân hàng nợ 567 tỷ đồng.
Bên cạnh nhóm nợ khủng, còn có tới 97 doanh nghiệp khác đang nợ thuế ở mức từ trên 10 tỷ đồng đến dưới 100 tỷ đồng.
Điều đáng chú ý là phần lớn trong số này hoạt động trong lĩnh vực bất động sản – một ngành vốn đã trải qua nhiều biến động về dòng tiền và thanh khoản trong những năm gần đây, khiến nghĩa vụ thuế của không ít doanh nghiệp bị chậm trễ kéo dài.
Nhưng chính những dòng cuối của danh sách mới là thứ gây bất ngờ nhiều nhất. Chi nhánh Công ty sản xuất – kinh doanh đồ gỗ mỹ nghệ Nam Long chỉ nợ vỏn vẹn 2 đồng. Công ty TNHH Tư vấn – Xây dựng Liên kết nợ 5 đồng. Đây không phải là những con số bị làm tròn hay ghi nhầm, mà là số liệu thật, được cơ quan thuế đưa vào danh sách công khai giống hệt như những khoản nợ hàng nghìn tỷ đồng khác.
Vì sao luật không đặt ngưỡng tối thiểu?
Lý do khiến những khoản nợ tí hon này vẫn bị nêu tên nằm ở quy định của Nghị định 126/2020/NĐ-CP. Theo nghị định này, cơ quan thuế có quyền công khai thông tin của người nộp thuế trong hai trường hợp: một là khoản nợ đã quá thời hạn nộp trên 90 ngày, hai là người nộp thuế không chấp hành các quyết định hành chính về thuế. Điều quan trọng cần lưu ý là quy định này không đặt ra bất kỳ ngưỡng tối thiểu nào về giá trị khoản nợ.
Nói cách khác, về mặt câu chữ của luật, một khoản nợ 2 đồng quá hạn 90 ngày cũng đủ điều kiện để bị đưa vào danh sách công khai, không khác gì một khoản nợ hàng trăm tỷ đồng. Đây chính là lý do vì sao danh sách lần này có sự chênh lệch gây sốc giữa các khoản nợ, và cũng lý giải vì sao nhiều người, khi lần đầu nhìn thấy những con số như 2 đồng hay 5 đồng, đã nghĩ rằng đó là lỗi kỹ thuật của hệ thống.
Việc không đặt ra ngưỡng tối thiểu cho công khai nợ thuế có thể xuất phát từ mong muốn đảm bảo tính công bằng tuyệt đối trong quản lý, tránh tình trạng có những “vùng xám” mà một số đối tượng có thể lợi dụng để né tránh việc bị nêu tên chỉ vì khoản nợ của họ dưới một mức nào đó.
Tuy vậy, điều này cũng phần nào cho thấy sự cứng nhắc của hệ thống, khi những khoản nợ chỉ vài đồng – có thể phát sinh từ sai số làm tròn, chênh lệch tính toán nhỏ, hay đơn giản là những khoản phí phát sinh không đáng kể – vẫn phải chịu chung số phận công khai như những khoản nợ khổng lồ ảnh hưởng thực sự đến ngân sách nhà nước.
Quy trình xử lý trước khi bị nêu tên công khai
Một điểm mà đại diện cơ quan Thuế TP.HCM đặc biệt nhấn mạnh là việc công khai danh sách không phải là bước đi đầu tiên, càng không phải là một hình thức xử phạt bất ngờ. Trước khi tên của bất kỳ doanh nghiệp nào xuất hiện trên danh sách nợ thuế công khai, cơ quan thuế đã phải thực hiện đầy đủ một chuỗi các bước theo đúng trình tự mà pháp luật quy định.
Bước 1 – Nhắc nhở: Doanh nghiệp và cá nhân có nghĩa vụ thuế sẽ nhận được các thông báo về khoản nợ, thời hạn phải nộp, và hậu quả nếu tiếp tục chậm trễ. Quá trình nhắc nhở này thường được lặp lại nhiều lần trước khi cơ quan thuế chuyển sang các biện pháp mạnh tay hơn.
Bước 2 – Cưỡng chế: Khi khoản nợ đã quá hạn quá 90 ngày mà vẫn chưa được thanh toán, cơ quan thuế sẽ chính thức áp dụng các biện pháp cưỡng chế:
- Trích tiền trực tiếp từ tài khoản ngân hàng của người nộp thuế để thu hồi khoản nợ, mà không cần chờ sự đồng ý của chủ tài khoản.
- Phong tỏa tài khoản ngân hàng, khiến các giao dịch ra vào bị đình trệ hoàn toàn hoặc một phần.
- Khấu trừ một phần tiền lương hoặc thu nhập, đối với cá nhân có thu nhập từ lương.
- Ngừng cho phép sử dụng hóa đơn điện tử – điều này gần như làm tê liệt khả năng xuất hóa đơn hợp lệ của doanh nghiệp, ảnh hưởng trực tiếp đến các giao dịch mua bán và uy tín với đối tác.
Bước 3 – Công khai: Chỉ khi tất cả các biện pháp trên đã được áp dụng mà khoản nợ vẫn không được thanh toán, cơ quan thuế mới tiến hành bước cuối cùng: đưa tên người nợ thuế vào danh sách công khai. Vì vậy, theo lý giải của cơ quan thuế, việc xuất hiện trên danh sách công khai đồng nghĩa với việc doanh nghiệp hoặc cá nhân đó đã trải qua toàn bộ quy trình nhắc nhở và cưỡng chế trước đó mà vẫn chưa hoàn thành nghĩa vụ.
Ngoài các biện pháp liên quan trực tiếp đến tài chính, một trong những công cụ đáng chú ý nhất mà cơ quan thuế có thể sử dụng là đề nghị tạm hoãn xuất cảnh đối với người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp nợ thuế, hoặc đối với cá nhân, hộ kinh doanh có nghĩa vụ thuế chưa hoàn thành. Đây là biện pháp có tính răn đe cao, bởi nó ảnh hưởng trực tiếp đến quyền tự do đi lại của cá nhân, chứ không chỉ dừng ở tài sản hay tài khoản ngân hàng.
Quy định cụ thể được nêu tại Nghị định 49/2025/NĐ-CP phân chia rõ ràng theo từng nhóm đối tượng:
- Doanh nghiệp: áp dụng khi số nợ thuế từ 500 triệu đồng trở lên và đã quá hạn trên 120 ngày.
- Cá nhân kinh doanh, hộ kinh doanh: ngưỡng thấp hơn đáng kể, chỉ từ 50 triệu đồng trở lên, cũng với điều kiện quá hạn trên 120 ngày.
Sự chênh lệch về ngưỡng áp dụng giữa doanh nghiệp và cá nhân kinh doanh phần nào phản ánh quy mô tài chính khác nhau giữa hai nhóm đối tượng này, đồng thời cho thấy cơ quan thuế đang cố gắng thiết kế một cơ chế đủ linh hoạt để áp dụng công bằng, dù là với một tập đoàn lớn hay một hộ kinh doanh nhỏ lẻ.
Đáng lưu ý hơn, quy định còn có một điều khoản mở rộng: đối với những trường hợp người nộp thuế đã bỏ trốn hoặc không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký kinh doanh, cơ quan thuế có thể đề nghị tạm hoãn xuất cảnh bất kể số nợ là bao nhiêu, không cần phải đạt đến các ngưỡng 500 triệu hay 50 triệu đồng nêu trên. Điều này cho thấy pháp luật đặc biệt nhắm đến hành vi cố tình trốn tránh nghĩa vụ thuế, thay vì chỉ đơn thuần dựa vào giá trị khoản nợ.
Về bản chất, biện pháp tạm hoãn xuất cảnh không nhằm mục đích trừng phạt, mà là một công cụ để đảm bảo người có nghĩa vụ thuế không thể rời khỏi Việt Nam trong khi vẫn còn nợ ngân sách nhà nước, từ đó tăng khả năng thu hồi nợ và duy trì kỷ luật trong quản lý thuế nói chung.
Khi nào nợ thuế được xóa?
Trước những thắc mắc về khả năng được xóa nợ, đại diện cơ quan Thuế TP.HCM đã khẳng định rõ ràng rằng việc xóa nợ thuế không phải là điều dễ dàng, và pháp luật chỉ cho phép áp dụng trong một số trường hợp đặc biệt, được quy định rất cụ thể:
- Doanh nghiệp, hợp tác xã phá sản: đã bị tòa án tuyên bố phá sản, đã hoàn tất toàn bộ nghĩa vụ thanh toán theo quyết định của tòa án, nhưng không còn bất kỳ tài sản nào để nộp thuế.
- Cá nhân: đã qua đời, bị tòa án tuyên bố mất tích, hoặc bị tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự, và không để lại tài sản nào để thực hiện nghĩa vụ thuế. Quy định này mang tính nhân văn, tránh việc gia đình hay người thân phải gánh chịu nghĩa vụ tài chính không thuộc trách nhiệm của họ.
- Nợ quá 10 năm: các khoản nợ thuế đã tồn tại quá 10 năm kể từ ngày hết hạn nộp có thể được xem xét đưa vào diện xóa nợ.
- Đã cưỡng chế hết mức mà không thu hồi được: cơ quan thuế đã áp dụng toàn bộ các biện pháp cưỡng chế theo quy định — trích tài khoản, phong tỏa, khấu trừ thu nhập, ngừng hóa đơn điện tử, và cả tạm hoãn xuất cảnh nếu cần thiết — nhưng vẫn không thể thu hồi được khoản nợ.
Điều quan trọng cần nhấn mạnh là những điều kiện này không tự động dẫn đến việc xóa nợ ngay lập tức. Chúng chỉ là căn cứ để cơ quan có thẩm quyền xem xét, đưa vào diện xử lý xóa nợ theo đúng trình tự pháp lý, chứ không phải một cơ chế miễn trừ tự động cho bất kỳ ai muốn né tránh nghĩa vụ thuế.
Thông điệp phía sau con số 2 đồng
Câu chuyện những khoản nợ 2 đồng, 5 đồng xuất hiện cùng danh sách với những khoản nợ hàng nghìn tỷ đồng, thoạt nhìn có vẻ như một sự bất hợp lý, thậm chí có phần hài hước. Nhưng nhìn sâu hơn vào cơ chế pháp lý, có thể thấy đây là hệ quả tất yếu của một nguyên tắc quản lý thuế minh bạch và nhất quán: pháp luật không phân biệt đối xử dựa trên quy mô khoản nợ khi xác định nghĩa vụ công khai thông tin.
Nhìn từ góc độ quản lý nhà nước, cách tiếp cận này gửi đi một thông điệp rõ ràng: mọi nghĩa vụ thuế, dù lớn hay nhỏ, đều cần được thực hiện đầy đủ và đúng hạn.
Không có khoản nợ nào là quá nhỏ để bị bỏ qua, và cũng không có khoản nợ nào là quá lớn để có thể trốn tránh mãi mãi, bởi hệ thống các biện pháp cưỡng chế từ phong tỏa tài khoản, khấu trừ thu nhập, ngừng hóa đơn điện tử, cho đến tạm hoãn xuất cảnh đã được thiết kế để bao phủ gần như mọi tình huống, từ cá nhân nhỏ lẻ đến những doanh nghiệp có quy mô hàng nghìn tỷ đồng.
Với những ai đang có nghĩa vụ thuế chưa hoàn thành, dù số tiền lớn hay chỉ vài chục nghìn đồng, câu chuyện lần này chính là một lời nhắc nhở thực tế: sự chậm trễ, dù nhỏ đến đâu, cũng có thể để lại dấu vết công khai, và quy trình xử lý của cơ quan thuế được xây dựng để không bỏ sót bất kỳ trường hợp nào, miễn là khoản nợ ấy đã quá hạn theo đúng quy định của pháp luật.
Văn phòng Luật sư Châu Đốc – Chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh là đơn vị tư vấn pháp lý chuyên sâu với đội ngũ luật sư nhiều năm kinh nghiệm. Nếu doanh nghiệp hoặc cá nhân của bạn đang gặp vướng mắc liên quan đến nợ thuế, đừng để những khoản nợ tưởng chừng nhỏ nhặt trở thành rắc rối lớn – hãy liên hệ với chúng tôi để được tư vấn kịp thời.
Văn phòng Luật sư Châu Đốc – Chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh
📍 Địa chỉ: 92/49/7/20 Nguyễn Thị Chạy, khu phố Chiêu Liêu, Phường Dĩ An, Thành phố Hồ Chí Minh.
📞 Điện thoại: 0987 79 16 32
✉️ Email: luattamduc.law@gmail.com
🌐 Website: luattamduc.vn
📘 Facebook: Luật sư Dân sự
🎵 TikTok: @luatsutuvantphcm
📍 Google Maps: Xem bản đồ
🕐 Thời gian làm việc: Thứ 2 – Thứ 7 (8:00 – 17:00)
