Bảo mật thông tin và hình ảnh cá nhân ngày càng được quan tâm. Thế nhưng không ít người vẫn tự ý đăng ảnh của người khác lên Facebook, TikTok, Zalo hay các nền tảng khác khi chưa được đồng ý, với đủ loại mục đích: khoe khoảng khắc, câu tương tác, bán hàng, thậm chí để chê bai, bêu riếu. Vậy hành vi này có vi phạm pháp luật hay không, và nếu có thì bị xử lý ra sao theo các quy định mới nhất?
I. Quyền đối với hình ảnh theo Bộ luật Dân sự 2015
Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015 quy định mỗi cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình. Vì vậy, việc sử dụng hình ảnh của một người phải được chính người đó đồng ý. Đây là nguyên tắc nền tảng, áp dụng cho cả ảnh chụp, video lẫn các hình thức ghi lại khuôn mặt, dáng vẻ của một người.
Cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình. Việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý.Khoản 1 Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015
Nếu hình ảnh được sử dụng vì mục đích thương mại, người sử dụng còn phải trả thù lao cho người có hình ảnh, trừ khi hai bên có thỏa thuận khác. Chẳng hạn, một cửa hàng lấy ảnh khách hàng đăng lên trang bán hàng để quảng bá, hoặc một cá nhân dùng ảnh người khác làm hình minh họa cho khóa học trả phí, đều cần thỏa thuận rõ ràng từ trước.
Bên cạnh đó, Điều 38 của Bộ luật này bảo vệ đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình. Việc thu thập, lưu giữ, sử dụng hay công khai thông tin liên quan đến bí mật cá nhân phải được người đó đồng ý. Với bí mật gia đình, cần có sự đồng ý của các thành viên trong gia đình, trừ trường hợp luật có quy định khác. Một bức ảnh chụp bên trong nhà, ảnh người đang điều trị bệnh, ảnh tại khách sạn hay ảnh để lộ nơi ở đều dễ rơi vào phạm vi bảo vệ này.
II. Những trường hợp không cần xin phép
Luật cho phép sử dụng hình ảnh mà không cần sự đồng ý của người có hình ảnh hoặc người đại diện theo pháp luật của họ trong hai nhóm trường hợp.
- Hình ảnh được sử dụng vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng.
- Hình ảnh được lấy từ các hoạt động công cộng như hội nghị, hội thảo, thi đấu thể thao, biểu diễn nghệ thuật và hoạt động công cộng khác, với điều kiện không làm tổn hại đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có hình ảnh.
Điều kiện cuối cùng rất quan trọng. Ảnh toàn cảnh một buổi hòa nhạc đăng lên mạng thường không có vấn đề. Nhưng nếu bạn cắt riêng gương mặt một khán giả, kèm lời giễu cợt rồi đăng công khai, ngoại lệ này không còn bảo vệ bạn nữa vì hành vi đó có thể làm tổn hại danh dự của người trong ảnh.
III. Hậu quả dân sự khi dùng hình ảnh trái quy định
Khi hình ảnh bị sử dụng vi phạm quy định, người có hình ảnh có quyền yêu cầu Tòa án ra quyết định buộc người vi phạm và các cá nhân, cơ quan, tổ chức liên quan phải thu hồi, tiêu hủy, chấm dứt việc sử dụng hình ảnh, bồi thường thiệt hại và áp dụng các biện pháp xử lý khác theo quy định của pháp luật.
Như vậy, việc dùng hình ảnh cá nhân của người khác khi chưa được họ đồng ý là hành vi vi phạm pháp luật. Người vi phạm buộc phải gỡ bỏ, chấm dứt sử dụng và bồi thường khi có yêu cầu, đồng thời có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy mức độ.
IV. Điểm mới: hình ảnh được bảo vệ như dữ liệu cá nhân
Từ ngày 01/01/2026, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 (Luật số 91/2025/QH15) chính thức có hiệu lực. Cùng thời điểm đó, Nghị định 356/2025/NĐ-CP hướng dẫn thi hành luật và thay thế Nghị định 13/2023/NĐ-CP. Hình ảnh của cá nhân nằm trong phạm vi dữ liệu cá nhân được bảo vệ, nên việc đăng ảnh người khác không chỉ chịu sự điều chỉnh của luật dân sự mà còn của pháp luật về dữ liệu.
Luật mới có một số điểm người dùng mạng xã hội nên nắm:
- Chủ thể dữ liệu có quyền đồng ý, và cũng có quyền rút lại sự đồng ý đã cho. Nếu ai đó từng cho phép bạn đăng ảnh nhưng sau đó đổi ý, bạn nên gỡ bài khi được yêu cầu.
- Sự im lặng không được mặc nhiên coi là đồng ý. Lập luận “không ai phản đối nên mình đăng” vì thế rất yếu.
- Chủ thể dữ liệu cũng có nghĩa vụ tôn trọng, bảo vệ dữ liệu cá nhân của người khác và chấp hành pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
- Điều 29 của Luật có quy định riêng cho nền tảng mạng xã hội, trong đó nền tảng không được yêu cầu người dùng cung cấp ảnh hoặc video chứa toàn bộ hay một phần giấy tờ tùy thân để xác thực tài khoản.
Luật cũng quy định một số trường hợp được xử lý dữ liệu mà không cần sự đồng ý. Vì vậy, mỗi tình huống cần được xem xét cụ thể, đặc biệt là sự khác biệt giữa việc lưu giữ ảnh trong phạm vi cá nhân, gia đình và việc công khai ảnh trên không gian mạng.
V. Xử phạt vi phạm hành chính
Trước đây, các hành vi này thường được xử lý theo Nghị định 15/2020/NĐ-CP. Từ ngày 01/7/2026, Nghị định 174/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026 của Chính phủ có hiệu lực, thay thế Nghị định trên. Văn bản mới quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin, trong đó Điều 95 quy định về trách nhiệm sử dụng dịch vụ mạng xã hội.
Theo các thông tin được công bố, một số mức phạt đáng chú ý gồm:
| Hành vi | Mức phạt | Biện pháp kèm theo |
|---|---|---|
| Lợi dụng mạng xã hội để xúc phạm người khác | 20 – 30 triệu đồng | – |
| Chủ tài khoản, kênh, trang, quản trị viên nhóm không gỡ thông tin vi phạm hoặc ảnh hưởng đến quyền lợi người khác, trẻ em khi có yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền | 20 – 30 triệu đồng | Gỡ bỏ thông tin |
| Cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật | 30 – 50 triệu đồng | Buộc khóa tài khoản, trang, nhóm hoặc kênh vi phạm |
| Chia sẻ tác phẩm báo chí, văn học, nghệ thuật, xuất bản phẩm khi chưa được chủ sở hữu quyền đồng ý | 20 – 30 triệu đồng | – |
Ngoài ra, ngày 19/8/2026, Nghị định 330/2026/NĐ-CP có hiệu lực, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Trước thời điểm này, chưa có văn bản xử phạt chuyên biệt, đầy đủ cho lĩnh vực bảo vệ dữ liệu cá nhân. Nghị định có quy định cụ thể về sự đồng ý của chủ thể dữ liệu, với mức phạt tối đa đối với tổ chức có thể lên đến 3 tỷ đồng hoặc 5% tổng doanh thu. Mức phạt này chủ yếu hướng đến doanh nghiệp và các đơn vị xử lý dữ liệu quy mô lớn.
Với hoạt động quảng cáo có sử dụng hình ảnh, lời nói, chữ viết của cá nhân khi chưa được đồng ý, pháp luật về quảng cáo cũng có chế tài riêng. Vì vậy, người kinh doanh online cần đặc biệt cẩn trọng khi dùng ảnh khách hàng, người nổi tiếng hay người quen làm nội dung quảng bá.
VI. Trách nhiệm hình sự
Việc đăng ảnh thông thường không dẫn đến trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, nếu bài đăng đi kèm lời lẽ bôi nhọ, chế giễu nặng nề, ghép ảnh, cắt ghép để hạ thấp người khác, mức độ vi phạm có thể nghiêm trọng hơn nhiều.
Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015 quy định về tội làm nhục người khác. Người nào xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự của người khác thì bị phạt cảnh cáo, phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm. Trường hợp dùng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử để phạm tội thì bị phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm.
Do đó, việc tự ý đăng ảnh người khác lên mạng xã hội khi chưa được đồng ý và gây hậu quả nghiêm trọng thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với hình phạt tương ứng. Ranh giới giữa xử phạt hành chính và xử lý hình sự phụ thuộc vào nội dung bài đăng, phạm vi lan truyền, hậu quả đối với nạn nhân và ý thức chủ quan của người đăng.
VII. Ảnh của trẻ em cần được bảo vệ chặt chẽ hơn
Dịp khai giảng, tổng kết năm học hay các chuyến dã ngoại, nhiều hình ảnh học sinh được phụ huynh và giáo viên đăng lên mạng. Theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025, việc công bố dữ liệu cá nhân hoặc tiết lộ thông tin về đời sống riêng tư của trẻ từ 7 tuổi trở lên phải có sự đồng ý của trẻ và người đại diện theo pháp luật.
Điều này có nghĩa là ngay cả cha mẹ khi đăng ảnh con cũng nên hỏi ý kiến con, nhất là với những hình ảnh có thể khiến trẻ ngại ngùng hoặc bị bạn bè trêu chọc sau này. Chủ các trang, nhóm cộng đồng cũng cần chú ý: nếu cơ quan chức năng yêu cầu gỡ nội dung ảnh hưởng đến trẻ em mà không thực hiện, họ có thể bị xử phạt.
VIII. Nên làm gì khi muốn đăng ảnh có người khác
- Xin phép trước khi đăng, tốt nhất bằng tin nhắn để có thể lưu lại bằng chứng.
- Nói rõ phạm vi sử dụng: đăng công khai hay chỉ bạn bè, đăng một lần hay dùng lâu dài.
- Làm mờ hoặc che mặt nếu không liên lạc được với người trong ảnh.
- Không dùng ảnh người khác để quảng cáo, bán hàng hay làm nội dung câu khách khi chưa có thỏa thuận.
- Gỡ bài ngay khi người trong ảnh yêu cầu.
IX. Nên làm gì khi ảnh của mình bị đăng trái ý
- Chụp màn hình, lưu đường dẫn và thời gian đăng bài trước khi nội dung bị xóa hoặc chỉnh sửa.
- Yêu cầu người đăng gỡ bài, nên bằng tin nhắn hoặc văn bản có thể lưu giữ.
- Báo cáo bài viết với nền tảng mạng xã hội.
- Gửi đơn đến công an xã, phường hoặc cơ quan có thẩm quyền nếu nội dung xúc phạm, sai sự thật hoặc gây hậu quả.
- Khởi kiện dân sự nếu muốn yêu cầu bồi thường thiệt hại, và nên tham khảo luật sư để chuẩn bị chứng cứ.
X. Kết luận
Tự ý đăng ảnh người khác lên mạng xã hội khi chưa được họ đồng ý là hành vi vi phạm pháp luật, trừ những trường hợp luật cho phép. Hậu quả có thể là buộc gỡ bài và bồi thường, bị phạt hành chính với mức ngày càng cao, và trong trường hợp nghiêm trọng là bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Thói quen đơn giản nhất để tránh rủi ro là hỏi một câu trước khi bấm đăng: “Mình đăng ảnh này được không?”
Lưu ý: Bài viết mang tính chất tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cụ thể cho từng vụ việc. Quy định pháp luật có thể thay đổi, vui lòng kiểm tra văn bản hiện hành trước khi áp dụng.
Thông tin liên hệ:
Văn phòng Luật sư Châu Đốc – Chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh
📍 Địa chỉ: 92/49/7/20 Nguyễn Thị Chạy, khu phố Chiêu Liêu, Phường Dĩ An, Thành phố Hồ Chí Minh.
📞 Điện thoại: 0987 79 16 32
✉️ Email: luattamduc.law@gmail.com
🌐 Website: luattamduc.vn
📘 Facebook: Luật sư Dân sự
🎵 TikTok: @luatsutuvantphcm
📍 Google Maps: Xem bản đồ
🕐 Thời gian làm việc: Thứ 2 – Thứ 7 (8:00 – 17:00)
