Trong thực tế, không ít gia đình đặt ra câu hỏi: người chưa đủ 18 tuổi có được lập di chúc hay không? Đặc biệt trong các trường hợp người chưa thành niên có tài sản riêng như tiền thừa kế, nhà đất được tặng cho, hoặc tài sản tích lũy từ lao động hợp pháp, vấn đề lập di chúc lại càng được quan tâm.
Theo Bộ luật Dân sự 2015, quyền lập di chúc không hoàn toàn phụ thuộc vào việc có tài sản hay không, mà còn gắn liền với độ tuổi, năng lực nhận thức và sự đồng ý của người đại diện hợp pháp. Không phải mọi trường hợp người dưới 18 tuổi đều được lập di chúc và không phải mọi di chúc đều có giá trị pháp lý.
Vậy người dưới 18 tuổi có được lập di chúc theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015 hay không? Nếu được thì cần đáp ứng những điều kiện nào để di chúc có hiệu lực? Bài viết dưới đây sẽ phân tích cụ thể, dễ hiểu dưới góc nhìn luật sư tư vấn, giúp bạn nắm rõ quy định và tránh những rủi ro pháp lý thường gặp.
1. Di chúc là gì? Ai có quyền lập di chúc theo Bộ luật Dân sự 2015?
Trước khi làm rõ việc người dưới 18 tuổi có được lập di chúc hay không, cần hiểu đúng bản chất pháp lý của di chúc và nguyên tắc xác định người có quyền lập di chúc theo quy định của Bộ luật Dân sự.
1.1. Khái niệm di chúc theo quy định pháp luật
Theo Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc được hiểu là:
Sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết.
Từ khái niệm trên có thể thấy, di chúc có các đặc điểm cơ bản sau:
-
Là ý chí cá nhân của người có tài sản;
-
Nhằm định đoạt tài sản sau khi người đó qua đời;
-
Chỉ phát sinh hiệu lực khi người lập di chúc chết.
👉 Việc lập di chúc là quyền dân sự của cá nhân, nhưng không phải trong mọi trường hợp đều được thực hiện một cách tự do, mà phải tuân thủ điều kiện do pháp luật quy định.
1.2. Nguyên tắc xác định người có quyền lập di chúc
Theo Điều 625 Bộ luật Dân sự 2015, người lập di chúc phải đáp ứng các điều kiện sau:
-
Có năng lực hành vi dân sự phù hợp;
-
Minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc;
-
Không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép.
👉 Đối với người chưa thành niên, năng lực hành vi dân sự chưa đầy đủ, nên pháp luật đặt ra những điều kiện riêng, chặt chẽ hơn khi cho phép lập di chúc.
1.3. Ý nghĩa của việc quy định độ tuổi lập di chúc
Việc pháp luật giới hạn độ tuổi và điều kiện lập di chúc nhằm:
-
Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên;
-
Ngăn ngừa việc lợi dụng, ép buộc người chưa đủ nhận thức;
-
Hạn chế tranh chấp thừa kế phát sinh sau này.
👉 Do đó, không thể chỉ căn cứ vào việc người dưới 18 tuổi có tài sản để khẳng định họ đương nhiên có quyền lập di chúc, mà phải xem xét đúng độ tuổi và điều kiện luật định.
2. Người dưới 18 tuổi có được lập di chúc theo Bộ luật Dân sự 2015 hay không?
Vấn đề người dưới 18 tuổi có được lập di chúc hay không không thể trả lời chung chung, mà cần căn cứ trực tiếp vào độ tuổi cụ thể và quy định của Bộ luật Dân sự 2015. Pháp luật hiện hành không cấm tuyệt đối, nhưng cũng không cho phép một cách rộng rãi đối với người chưa thành niên.
2.1. Trường hợp người dưới 15 tuổi
Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015:
-
Người chưa đủ 15 tuổi được xác định là người chưa có năng lực hành vi dân sự đầy đủ;
-
Do đó, không có quyền lập di chúc dưới bất kỳ hình thức nào.
👉 Mọi di chúc được xác lập bởi người chưa đủ 15 tuổi đều không có giá trị pháp lý và có thể bị Tòa án tuyên vô hiệu toàn bộ khi có tranh chấp.
2.2. Trường hợp người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi
Căn cứ khoản 2 Điều 625 Bộ luật Dân sự 2015, pháp luật cho phép:
Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi được lập di chúc, nếu được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.
Theo đó, người trong độ tuổi này:
-
✅ Được quyền lập di chúc, nhưng không phải quyền tuyệt đối;
-
Việc lập di chúc bắt buộc phải có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp.
👉 Nếu thiếu sự đồng ý này, di chúc có nguy cơ cao bị tuyên vô hiệu do không đáp ứng điều kiện chủ thể.
2.3. Vì sao pháp luật chỉ cho phép người từ 15 đến dưới 18 tuổi lập di chúc có điều kiện?
Dưới góc độ pháp lý, quy định này nhằm:
-
Bảo đảm người lập di chúc có nhận thức nhất định về hành vi của mình;
-
Tránh trường hợp người chưa thành niên bị lợi dụng, chi phối ý chí;
-
Bảo vệ quyền lợi của chính người lập di chúc và các chủ thể liên quan.
👉 Việc yêu cầu sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ là cơ chế kiểm soát và bảo vệ, không phải hạn chế quyền một cách tùy tiện.
2.4. Hình thức thể hiện sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ
Pháp luật không bắt buộc sự đồng ý phải thể hiện dưới một hình thức duy nhất. Tuy nhiên, trong thực tiễn tư vấn, để bảo đảm an toàn pháp lý, nên:
-
Thể hiện sự đồng ý bằng văn bản;
-
Ghi nhận trực tiếp trong văn bản di chúc;
-
Thực hiện công chứng hoặc chứng thực di chúc tại cơ quan có thẩm quyền.
👉 Đây là căn cứ quan trọng giúp hạn chế tối đa tranh chấp về sau.
3. Điều kiện để di chúc của người dưới 18 tuổi có hiệu lực pháp luật
Không phải cứ người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi lập di chúc là di chúc đó đương nhiên có giá trị pháp lý. Trên thực tế, để di chúc của người chưa thành niên được công nhận hợp pháp, pháp luật yêu cầu phải đáp ứng đồng thời nhiều điều kiện chặt chẽ.
3.1. Có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp
Đây là điều kiện bắt buộc đối với người lập di chúc từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi.
-
Sự đồng ý phải là ý chí tự nguyện, không mang tính hình thức;
-
Cha, mẹ hoặc người giám hộ phải có đầy đủ năng lực hành vi dân sự;
-
Trong thực tiễn, sự đồng ý nên được thể hiện bằng văn bản để làm căn cứ pháp lý.
👉 Trường hợp không chứng minh được sự đồng ý, di chúc có thể bị Tòa án tuyên vô hiệu.
3.2. Người lập di chúc phải minh mẫn, nhận thức được hành vi của mình
Theo quy định chung của Bộ luật Dân sự:
-
Người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt tại thời điểm lập di chúc;
-
Hiểu rõ ý nghĩa của việc định đoạt tài sản sau khi chết;
-
Không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép.
👉 Khi có tranh chấp, Tòa án sẽ xem xét tình trạng tâm lý, sức khỏe và khả năng nhận thức của người lập di chúc tại thời điểm lập di chúc.
3.3. Di chúc phải được lập đúng hình thức theo luật định
Bộ luật Dân sự 2015 cho phép di chúc được lập:
-
Bằng văn bản;
-
Hoặc bằng lời nói (di chúc miệng) trong trường hợp đặc biệt.
Tuy nhiên, dưới góc độ tư vấn:
-
Đối với người dưới 18 tuổi, nên lập di chúc bằng văn bản;
-
Ưu tiên công chứng hoặc chứng thực để bảo đảm giá trị pháp lý và tránh tranh chấp.
👉 Di chúc không đúng hình thức có thể bị vô hiệu toàn bộ hoặc một phần.
3.4. Nội dung di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội
Di chúc của người chưa thành niên chỉ có hiệu lực khi:
-
Nội dung định đoạt không trái pháp luật;
-
Không xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác;
-
Không trái với các chuẩn mực đạo đức xã hội.
👉 Đây là điều kiện áp dụng chung cho mọi di chúc, không chỉ riêng người dưới 18 tuổi.
3.5. Người lập di chúc chỉ được định đoạt tài sản thuộc quyền sở hữu của mình
Người dưới 18 tuổi:
-
Chỉ được lập di chúc đối với tài sản riêng hợp pháp của mình;
-
Không được định đoạt tài sản thuộc quyền quản lý của cha, mẹ hoặc tài sản chung của gia đình.
👉 Việc định đoạt vượt quá phạm vi tài sản của mình có thể khiến di chúc bị vô hiệu một phần.
4. Người dưới 18 tuổi được lập di chúc đối với những loại tài sản nào?
Một trong những nhầm lẫn phổ biến là cho rằng người dưới 18 tuổi không có tài sản nên không cần quan tâm đến việc lập di chúc. Trên thực tế, pháp luật vẫn thừa nhận người chưa thành niên có tài sản riêng, nhưng chỉ được định đoạt trong phạm vi luật cho phép.
4.1. Tài sản riêng của người dưới 18 tuổi
Theo quy định của Bộ luật Dân sự và Luật Hôn nhân và Gia đình, tài sản riêng của người dưới 18 tuổi có thể bao gồm:
-
Tài sản được tặng cho riêng;
-
Tài sản được thừa kế riêng;
-
Thu nhập hợp pháp từ lao động, hoạt động sản xuất – kinh doanh phù hợp độ tuổi;
-
Tài sản khác thuộc quyền sở hữu hợp pháp theo quy định pháp luật.
👉 Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi được lập di chúc đối với các tài sản này, nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện đã phân tích ở các phần trên.
4.2. Tài sản người dưới 18 tuổi không được lập di chúc định đoạt
Người chưa thành niên không được lập di chúc đối với:
-
Tài sản thuộc quyền sở hữu của cha, mẹ;
-
Tài sản chung của hộ gia đình;
-
Tài sản do cha, mẹ quản lý nhưng không phải tài sản riêng của người chưa thành niên.
👉 Việc định đoạt vượt quá phạm vi tài sản riêng sẽ khiến phần nội dung đó của di chúc bị vô hiệu.
4.3. Trường hợp tài sản do cha, mẹ quản lý
Theo pháp luật:
-
Cha, mẹ là người quản lý tài sản của con chưa thành niên;
-
Tuy nhiên, quyền quản lý không đồng nghĩa với quyền sở hữu.
👉 Người dưới 18 tuổi vẫn có quyền lập di chúc đối với tài sản thuộc quyền sở hữu của mình, nhưng phải có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ theo quy định.
4.4. Có nên công chứng, chứng thực di chúc đối với tài sản của người dưới 18 tuổi?
Dưới góc độ tư vấn thực tiễn:
-
Pháp luật không bắt buộc mọi di chúc phải công chứng;
-
Tuy nhiên, đối với di chúc của người dưới 18 tuổi, nên công chứng hoặc chứng thực để:
-
Xác nhận năng lực nhận thức;
-
Ghi nhận sự đồng ý của người đại diện hợp pháp;
-
Hạn chế tối đa tranh chấp thừa kế.
-
5. Những trường hợp di chúc của người dưới 18 tuổi bị vô hiệu theo quy định pháp luật
Trên thực tế, di chúc của người dưới 18 tuổi rất dễ bị tuyên vô hiệu nếu không đáp ứng đúng và đủ các điều kiện mà pháp luật đặt ra. Việc nhận diện sớm các trường hợp vô hiệu sẽ giúp người lập di chúc và gia đình phòng tránh rủi ro pháp lý.
5.1. Người lập di chúc chưa đủ độ tuổi theo quy định
-
Người chưa đủ 15 tuổi lập di chúc:
👉 Di chúc vô hiệu toàn bộ, không phụ thuộc vào nội dung hay hình thức. -
Người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi nhưng không có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ:
👉 Di chúc có thể bị tuyên vô hiệu do không đủ điều kiện chủ thể.
5.2. Không chứng minh được sự đồng ý hợp pháp của cha, mẹ hoặc người giám hộ
Trong nhiều vụ việc, tranh chấp phát sinh do:
-
Sự đồng ý chỉ thể hiện bằng lời nói;
-
Không có văn bản, chữ ký xác nhận;
-
Người giám hộ không hợp pháp hoặc không còn năng lực hành vi dân sự.
👉 Khi không chứng minh được sự đồng ý hợp lệ, di chúc khó được Tòa án công nhận.
5.3. Người lập di chúc không minh mẫn tại thời điểm lập di chúc
Di chúc sẽ bị vô hiệu nếu:
-
Người lập di chúc không nhận thức, làm chủ được hành vi;
-
Bị tác động tâm lý, ép buộc hoặc lừa dối;
-
Không hiểu rõ nội dung định đoạt tài sản.
👉 Yếu tố minh mẫn thường được đánh giá thông qua hồ sơ y tế, nhân chứng, công chứng viên.
5.4. Di chúc không tuân thủ đúng hình thức luật định
Các trường hợp thường gặp:
-
Di chúc không có chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập di chúc;
-
Di chúc miệng không đáp ứng điều kiện hợp lệ;
-
Văn bản di chúc không có người làm chứng theo yêu cầu của luật.
👉 Vi phạm hình thức có thể khiến di chúc vô hiệu toàn bộ hoặc một phần.
5.5. Nội dung di chúc định đoạt tài sản không thuộc quyền sở hữu của người lập di chúc
-
Định đoạt tài sản của cha, mẹ;
-
Định đoạt tài sản chung của gia đình;
-
Định đoạt tài sản không chứng minh được là tài sản riêng.
👉 Phần nội dung vượt quá phạm vi quyền sở hữu sẽ bị vô hiệu, phần còn lại (nếu hợp pháp) vẫn có thể được công nhận.
Xem thêm tại: Lập di chúc để lại nhà đất – 4 lưu ý về hiệu lực pháp lý
Kết luận
Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, người dưới 18 tuổi không bị cấm tuyệt đối việc lập di chúc, nhưng quyền này bị giới hạn nghiêm ngặt theo độ tuổi và điều kiện pháp luật. Cụ thể, người chưa đủ 15 tuổi không có quyền lập di chúc, còn người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi chỉ được lập di chúc khi có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp và phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện về năng lực nhận thức, hình thức, nội dung và phạm vi tài sản.
Trong thực tiễn, phần lớn các tranh chấp liên quan đến di chúc của người chưa thành niên phát sinh do hiểu sai quy định, thiếu sự đồng ý hợp pháp của người đại diện hoặc lập di chúc không đúng hình thức. Vì vậy, việc chuẩn bị kỹ lưỡng và thực hiện đúng ngay từ đầu là yếu tố then chốt để bảo đảm di chúc có giá trị pháp lý và được tôn trọng khi giải quyết thừa kế.
Nếu bạn hoặc gia đình đang có nhu cầu lập di chúc cho người dưới 18 tuổi, đặc biệt trong trường hợp có tài sản riêng, tài sản có giá trị hoặc quan hệ thừa kế phức tạp, hãy đến với Luật Tâm Đức để hạn chế tối đa rủi ro pháp lý và tranh chấp về sau.
Thông tin liên hệ:
Văn phòng Luật sư Châu Đốc – Chi nhánh Bình Dương
📍 Địa chỉ: 92/49/7/20 Nguyễn Thị Chạy, khu phố Chiêu Liêu, Phường Dĩ An,Thành phố Hồ Chí Minh.
📞 Điện thoại: 0987 79 16 32
✉️ Email: luattamduc.law@gmail.com
🌐 Website: luattamduc.vn
📘 Facebook: Luật sư Dân sự
🎵 TikTok: @luatsutuvantphcm
📍 Google Maps: Xem bản đồ
🕐 Thời gian làm việc: Thứ 2 – Thứ 7 (8:00 – 17:00)
