Trong vài năm trở lại đây, livestream bán hàng đã bùng nổ và trở thành một trong những phương thức kinh doanh phổ biến nhất trên các nền tảng mạng xã hội. Chỉ cần một chiếc điện thoại và kết nối internet, bất kỳ ai cũng có thể tiếp cận hàng nghìn, thậm chí hàng triệu khách hàng trong thời gian thực. Nhờ tính trực quan, tương tác cao và khả năng chốt đơn nhanh, livestream đang dần thay đổi hành vi mua sắm của người tiêu dùng.
Tuy nhiên, đi cùng với sự phát triển mạnh mẽ đó là hàng loạt vấn đề đáng lo ngại, đặc biệt là tình trạng livestream bán hàng sai sự thật. Không ít trường hợp người bán đã cố tình thổi phồng công dụng sản phẩm, cung cấp thông tin sai lệch, hoặc quảng cáo gây hiểu nhầm nhằm thu hút người mua. Những hành vi này không chỉ xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý nghiêm trọng cho chính người bán.
Vậy theo quy định pháp luật hiện hành, hành vi livestream bán hàng sai sự thật sẽ bị xử phạt ra sao? Mức xử phạt cụ thể như thế nào và trong trường hợp nào có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn làm rõ toàn bộ những vấn đề này một cách chi tiết và dễ hiểu.
1. Livestream bán hàng sai sự thật là gì? (viết lại ~300 từ)
Livestream bán hàng sai sự thật là hành vi cá nhân hoặc tổ chức sử dụng hình thức phát trực tiếp trên các nền tảng mạng xã hội để giới thiệu, quảng bá sản phẩm nhưng cung cấp thông tin không chính xác, gây hiểu nhầm hoặc lừa dối người tiêu dùng. Đây là một dạng biến tướng của hoạt động quảng cáo, trong đó người bán tận dụng yếu tố tương tác trực tiếp để tạo niềm tin nhưng lại không đảm bảo tính trung thực của nội dung truyền tải.
Hành vi này có thể biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau. Phổ biến nhất là việc thổi phồng công dụng sản phẩm, chẳng hạn như quảng cáo mỹ phẩm có thể “trị mụn tận gốc”, “trắng da cấp tốc”, hoặc thực phẩm chức năng có khả năng “chữa bệnh” như thuốc. Ngoài ra, người bán còn có thể cung cấp thông tin sai về nguồn gốc xuất xứ, ví dụ khẳng định hàng “chính hãng 100%” trong khi thực tế là hàng giả, hàng nhái hoặc hàng không rõ nguồn gốc.
Một dạng khác là cố tình che giấu thông tin quan trọng, như không nói rõ tác dụng phụ, điều kiện sử dụng hoặc chính sách đổi trả. Thậm chí, nhiều trường hợp còn sử dụng hình ảnh, video của người nổi tiếng hoặc khách hàng giả để tăng độ tin cậy mà không được phép.
Về bản chất, livestream bán hàng sai sự thật không chỉ đơn thuần là hành vi quảng cáo thiếu chính xác mà còn có thể bị xem là hành vi gian dối trong kinh doanh, xâm phạm trực tiếp đến quyền được cung cấp thông tin trung thực của người tiêu dùng. Đây cũng là cơ sở để cơ quan chức năng xem xét xử phạt hành chính hoặc áp dụng các chế tài nghiêm khắc hơn nếu gây hậu quả nghiêm trọng.
2. Căn cứ pháp lý điều chỉnh
Hành vi livestream bán hàng sai sự thật không phải là “vùng xám” mà đã được điều chỉnh bởi nhiều quy định pháp luật hiện hành. Tùy vào tính chất, mức độ vi phạm, cá nhân hoặc tổ chức thực hiện hành vi này có thể bị xử lý theo một hoặc nhiều văn bản pháp lý khác nhau.
2.1. Luật Quảng cáo 2012
Đây là văn bản quan trọng điều chỉnh hoạt động quảng cáo, bao gồm cả quảng cáo trên môi trường mạng. Luật này nghiêm cấm hành vi quảng cáo sai sự thật, gây nhầm lẫn về công dụng, chất lượng, nguồn gốc của sản phẩm, dịch vụ. Do đó, mọi nội dung livestream mang tính quảng bá đều phải đảm bảo trung thực, chính xác.
2.2. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2010 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2023)
Văn bản này cũng đặt ra nghĩa vụ cho người bán trong việc cung cấp thông tin đầy đủ, minh bạch. Người tiêu dùng có quyền được biết chính xác về sản phẩm trước khi quyết định mua, và bất kỳ hành vi cung cấp thông tin sai lệch nào cũng có thể bị xử lý.
Ngoài ra, các nghị định xử phạt hành chính đóng vai trò trực tiếp trong việc áp dụng chế tài. Cụ thể, Nghị định 38/2021/NĐ-CP quy định mức xử phạt đối với hành vi vi phạm trong lĩnh vực quảng cáo, còn Nghị định 98/2020/NĐ-CP điều chỉnh các hành vi vi phạm trong hoạt động thương mại như buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng.
2.3. Văn bản khác
Trong trường hợp hành vi có dấu hiệu nghiêm trọng hơn, Bộ luật Hình sự 2015 cũng có thể được áp dụng để truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các tội danh liên quan như quảng cáo gian dối, lừa đảo hoặc buôn bán hàng giả.
Như vậy, livestream bán hàng không chỉ là hoạt động kinh doanh đơn thuần mà còn chịu sự giám sát chặt chẽ của hệ thống pháp luật.
3. Livestream bán hàng sai sự thật bị xử phạt hành chính thế nào?
Khi thực hiện hành vi livestream bán hàng sai sự thật, cá nhân hoặc tổ chức trước hết sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính. Mức xử phạt cụ thể phụ thuộc vào nội dung vi phạm, mức độ ảnh hưởng và hậu quả gây ra đối với người tiêu dùng.
Theo quy định tại Nghị định 38/2021/NĐ-CP, hành vi quảng cáo sai sự thật, gây nhầm lẫn về công dụng, chất lượng hoặc nguồn gốc sản phẩm có thể bị phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 30 triệu đồng đối với cá nhân. Trường hợp tổ chức vi phạm thì mức phạt có thể tăng gấp đôi, lên đến 60 triệu đồng. Đây là mức xử phạt phổ biến đối với các livestream có nội dung “nói quá”, thổi phồng công dụng sản phẩm.
Không dừng lại ở đó, nếu hành vi livestream liên quan đến việc kinh doanh hàng giả, hàng nhái hoặc hàng không rõ nguồn gốc, thì sẽ bị xử lý theo Nghị định 98/2020/NĐ-CP. Mức phạt trong trường hợp này có thể lên đến 100 triệu đồng hoặc cao hơn, tùy theo giá trị hàng hóa vi phạm. Ngoài ra, người vi phạm còn có thể bị tịch thu toàn bộ hàng hóa, buộc tiêu hủy và bị đình chỉ hoạt động kinh doanh trong một thời gian nhất định.
Bên cạnh hình phạt tiền, pháp luật còn áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả như:
- Buộc gỡ bỏ nội dung livestream vi phạm
- Buộc cải chính thông tin sai lệch
- Buộc hoàn trả tiền cho khách hàng (nếu có thiệt hại)
Có thể thấy, dù chỉ là một buổi livestream ngắn nhưng nếu nội dung sai sự thật, người bán hoàn toàn có thể đối mặt với những chế tài tài chính đáng kể và ảnh hưởng lớn đến hoạt động kinh doanh.
4. Livestream bán hàng sai sự thật có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?
Không dừng lại ở xử phạt hành chính, trong nhiều trường hợp nghiêm trọng, hành vi livestream bán hàng sai sự thật hoàn toàn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Điều này xảy ra khi người vi phạm có dấu hiệu cố ý gian dối, thu lợi bất chính lớn hoặc gây thiệt hại đáng kể cho người tiêu dùng và xã hội.
Theo Bộ luật Hình sự 2015, một số tội danh có thể được áp dụng đối với hành vi này.
Trước hết là tội quảng cáo gian dối. Tội này áp dụng khi cá nhân, tổ chức đã từng bị xử phạt hành chính về hành vi quảng cáo sai sự thật nhưng vẫn tiếp tục vi phạm, hoặc hành vi gây hậu quả nghiêm trọng. Người vi phạm có thể bị phạt tiền đến 100 triệu đồng hoặc bị cải tạo không giam giữ đến 3 năm.
Thứ hai là tội sản xuất, buôn bán hàng giả. Nếu trong quá trình livestream, người bán cố tình tiêu thụ hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng với quy mô lớn, họ có thể đối mặt với mức hình phạt rất nặng, từ phạt tiền cao đến phạt tù nhiều năm, thậm chí tù chung thân tùy theo giá trị hàng hóa và hậu quả gây ra.
Ngoài ra, nếu người bán sử dụng thủ đoạn gian dối trong livestream nhằm chiếm đoạt tiền của khách hàng, chẳng hạn như bán hàng không giao, giao hàng không đúng như cam kết, thì có thể bị xử lý về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Đây là một trong những tội danh có khung hình phạt nghiêm khắc, có thể lên đến tù chung thân nếu số tiền chiếm đoạt lớn.
Như vậy, livestream bán hàng sai sự thật không chỉ dừng ở mức vi phạm hành chính mà còn có thể trở thành hành vi phạm tội nếu vượt quá giới hạn pháp luật cho phép.
5. Những rủi ro pháp lý khi livestream bán hàng sai sự thật
Bên cạnh các chế tài xử phạt, livestream bán hàng sai sự thật còn kéo theo nhiều rủi ro pháp lý và hệ lụy thực tế mà cá nhân, tổ chức kinh doanh không thể xem nhẹ. Những rủi ro này không chỉ ảnh hưởng trước mắt mà còn có thể tác động lâu dài đến hoạt động kinh doanh và uy tín cá nhân.
Trước hết là rủi ro về uy tín. Trong môi trường mạng xã hội, thông tin lan truyền rất nhanh. Chỉ cần một khách hàng phát hiện sản phẩm không đúng như quảng cáo và chia sẻ trải nghiệm tiêu cực, người bán có thể bị “bóc phốt”, mất lòng tin từ cộng đồng. Một khi uy tín đã bị ảnh hưởng, việc khôi phục lại hình ảnh là vô cùng khó khăn.
Tiếp theo là nguy cơ bị nền tảng xử lý tài khoản. Các nền tảng như Facebook, TikTok hay Shopee đều có chính sách nghiêm ngặt đối với hành vi bán hàng gian dối. Người vi phạm có thể bị:
- Xóa video livestream
- Hạn chế hiển thị (giảm tương tác)
- Khóa tài khoản tạm thời hoặc vĩnh viễn
Ngoài ra, người bán còn đối mặt với rủi ro tranh chấp và kiện tụng. Khi quyền lợi bị xâm phạm, người tiêu dùng có quyền yêu cầu hoàn tiền, bồi thường thiệt hại hoặc khởi kiện ra tòa án. Nếu có nhiều khách hàng cùng khiếu nại, vụ việc có thể trở nên phức tạp và gây thiệt hại lớn về tài chính cũng như thời gian.
Cuối cùng, cần lưu ý rằng các vi phạm nếu bị ghi nhận nhiều lần sẽ trở thành căn cứ để cơ quan chức năng tăng nặng mức xử phạt, thậm chí xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự.
Có thể thấy, rủi ro từ việc livestream sai sự thật không chỉ nằm ở tiền phạt mà còn ảnh hưởng toàn diện đến hoạt động kinh doanh và danh tiếng cá nhân.
6. Làm sao để livestream bán hàng đúng luật?
Để hạn chế rủi ro pháp lý và xây dựng hoạt động kinh doanh bền vững, cá nhân và tổ chức cần tuân thủ một số nguyên tắc quan trọng khi livestream bán hàng. Việc tuân thủ đúng quy định không chỉ giúp tránh bị xử phạt mà còn tạo dựng niềm tin lâu dài với khách hàng.
Trước hết, cần đảm bảo cung cấp thông tin trung thực và chính xác về sản phẩm. Người bán không nên thổi phồng công dụng, đặc biệt với các mặt hàng nhạy cảm như mỹ phẩm, thực phẩm chức năng hoặc sản phẩm chăm sóc sức khỏe. Mọi nội dung quảng cáo cần dựa trên thông tin có thể kiểm chứng, tránh sử dụng các từ ngữ tuyệt đối như “chữa khỏi hoàn toàn”, “hiệu quả 100%” nếu không có căn cứ khoa học.
Thứ hai, phải chứng minh được nguồn gốc, xuất xứ của sản phẩm. Hàng hóa cần có hóa đơn, chứng từ rõ ràng, nhãn mác đầy đủ theo quy định. Điều này không chỉ giúp bảo vệ người tiêu dùng mà còn là cơ sở để người bán tự bảo vệ mình khi có tranh chấp xảy ra.
Bên cạnh đó, cần tuân thủ quy định về quảng cáo và quyền sở hữu trí tuệ. Không sử dụng hình ảnh, video của người nổi tiếng, thương hiệu hoặc bên thứ ba khi chưa được phép. Đồng thời, không được quảng cáo sản phẩm gây hiểu nhầm với thuốc chữa bệnh nếu sản phẩm đó không phải là thuốc.
Ngoài ra, người bán nên công khai chính sách bán hàng rõ ràng như đổi trả, bảo hành, vận chuyển… ngay trong livestream để khách hàng nắm rõ trước khi quyết định mua. Đây cũng là cách giảm thiểu tranh chấp phát sinh sau giao dịch.
Cuối cùng, việc cập nhật thường xuyên các quy định pháp luật liên quan sẽ giúp người bán chủ động phòng tránh rủi ro. Livestream bán hàng không chỉ là hoạt động kinh doanh mà còn là hành vi chịu sự điều chỉnh chặt chẽ của pháp luật.
Xem thêm tại: Bị ngăn cản thăm con sau ly hôn – xử lý thế nào?
Kết luận
Livestream bán hàng đang mở ra cơ hội kinh doanh rất lớn trong thời đại số, nhưng đồng thời cũng đặt ra những yêu cầu khắt khe về tính minh bạch và tuân thủ pháp luật. Thực tế cho thấy, hành vi livestream bán hàng sai sự thật không còn là vấn đề nhỏ lẻ mà đã và đang bị cơ quan chức năng kiểm soát chặt chẽ thông qua nhiều quy định pháp lý khác nhau như Luật Quảng cáo 2012 hay Nghị định 38/2021/NĐ-CP.
Tùy theo mức độ vi phạm, người bán có thể phải đối mặt với các chế tài từ xử phạt hành chính, buộc khắc phục hậu quả cho đến truy cứu trách nhiệm hình sự trong những trường hợp nghiêm trọng. Không chỉ dừng lại ở tiền phạt, những hệ lụy về uy tín, tài khoản kinh doanh và niềm tin khách hàng mới chính là thiệt hại lâu dài và khó khắc phục nhất.
Vì vậy, để phát triển bền vững, người kinh doanh cần nhận thức rõ rằng livestream không chỉ là công cụ bán hàng mà còn là hoạt động chịu sự điều chỉnh của pháp luật. Việc cung cấp thông tin trung thực, minh bạch, tôn trọng quyền lợi người tiêu dùng và tuân thủ đúng quy định không chỉ giúp tránh rủi ro pháp lý mà còn là nền tảng để xây dựng thương hiệu uy tín trên thị trường.
Nói cách khác, trong môi trường kinh doanh online cạnh tranh khốc liệt, uy tín và sự trung thực chính là “tài sản” giá trị nhất mà người bán cần bảo vệ.
Thông tin liên hệ:
Văn phòng Luật sư Châu Đốc – Chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh
📍 Địa chỉ: 92/49/7/20 Nguyễn Thị Chạy, khu phố Chiêu Liêu, Phường Dĩ An, Thành phố Hồ Chí Minh.
📞 Điện thoại: 0987 79 16 32
✉️ Email: luattamduc.law@gmail.com
🌐 Website: luattamduc.vn
📘 Facebook: Luật sư Dân sự
🎵 TikTok: @luatsutuvantphcm
📍 Google Maps: Xem bản đồ
🕐 Thời gian làm việc: Thứ 2 – Thứ 7 (8:00 – 17:00)
